Fale upałów, które jeszcze dekadę temu uchodziły za pogodową anomalię, dziś stają się stałym elementem letniego krajobrazu w Europie. Postępujące zmiany klimatyczne przynoszą wyższe temperatury i wydłużone okresy skrajnego gorąca, które wymagają od nas większej czujności – zarówno w trosce o własne zdrowie, jak i dobro naszych zwierząt. Niestety, prognozy nie napawają optymizmem. Według raportów Europejskiej Agencji Środowiska (EEA), ekstremalne zjawiska pogodowe, w tym intensywne fale upałów, będą występować coraz częściej i z większym natężeniem. W obliczu tych niepokojących prognoz troska o najsłabszych – w tym o naszych czworonożnych towarzyszy – staje się nie tylko wyrazem empatii, lecz także próbą zachowania człowieczeństwa w świecie, który coraz silniej domaga się naszej odpowiedzialności.
Czym jest udar cieplny?
Udar cieplny, inaczej hipertermia, to stan, w którym organizm nie jest w stanie utrzymać prawidłowej temperatury ciała z powodu nadmiernego nagromadzenia ciepła. Dochodzi do niego, gdy mechanizmy termoregulacyjne zawodzą, a temperatura wewnętrzna gwałtownie wzrasta do poziomu zagrażającego życiu. Prawidłowa temperatura ciała psa wynosi od 37,5oC do 39oC. Wzrost powyżej 40,5oC jest już alarmujący i może prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń narządów wewnętrznych – mózgu, serca, nerek i wątroby – a w konsekwencji do śmierci.
Dlaczego upały stanowią poważne zagrożenie dla psów?
Zrozumienie mechanizmów chłodzenia organizmu pozwala lepiej ocenić, dlaczego niektóre gatunki są bardziej wrażliwe na upały niż inne. Choć ssaki muszą utrzymywać względnie stałą temperaturę ciała, ich sposoby radzenia sobie z gorącem bywają skrajnie odmienne. Jedne potrafią szybko i skutecznie pozbywać się nadmiaru ciepła, inne działają znacznie wolniej i mniej efektywnie.
U ludzi chłodzenie organizmu odbywa się głównie przez pocenie – gruczoły potowe rozmieszczone na całej powierzchni skóry pozwalają na skuteczne obniżenie temperatury ciała. Psy takich gruczołów mają niewiele, głównie na opuszkach łap – dlatego ten mechanizm u nich praktycznie nie działa. Ich jedynym efektywnym sposobem na pozbywanie się nadmiaru ciepła jest ziajanie. Podczas tego procesu woda paruje z języka i dróg oddechowych, przynosząc pewien efekt chłodzący, ale jest to mechanizm mało wydajny i dość obciążający dla organizmu.
Dodatkowo psy – w przeciwieństwie do kotów – często nie unikają aktywności w czasie upałów. Koty instynktownie szukają chłodnych, zacienionych miejsc i ograniczają ruch w najgorętszych godzinach dnia. Psy, zwłaszcza młode i energiczne, potrafią zignorować sygnały przegrzania, próbując dotrzymać kroku opiekunowi lub uczestniczyć w zabawie. Takie zachowanie – połączone z mniej efektywną termoregulacją – sprawia, że są znacznie bardziej narażone na udar cieplny.
Które psy są w grupie ryzyka?
Choć każdy pies może źle znosić upał, są zwierzęta, dla których wysokie temperatury stanowią szczególne zagrożenie. W ich przypadku opiekunowie powinni zachować większą czujność. Najbardziej narażone są psy ras brachycefalicznych – buldogi, mopsy, boksery, shih tzu – których krótka kufa i zwężone drogi oddechowe utrudniają skuteczne ziajanie, a tym samym chłodzenie organizmu. Większe ryzyko dotyczy też szczeniąt i starszych psów – u jednych mechanizmy termoregulacji nie są jeszcze rozwinięte, u drugich działają słabiej. Utrudnieniem jest również nadwaga, ponieważ nadmiar tkanki tłuszczowej tworzy barierę ograniczającą odprowadzanie ciepła.
Istotną rolę odgrywa także rodzaj sierści. Ciemne umaszczenie pochłania więcej promieni słonecznych, a gęste lub długie włosy mogą hamować wymianę ciepła z otoczeniem – mimo że podszerstek częściowo chroni przed przegrzaniem. Na udar szczególnie podatne są też psy z przewlekłymi schorzeniami serca, układu oddechowego czy nerwowego, których organizm słabiej znosi obciążenie termiczne. Warto zwrócić uwagę również na psy bardzo aktywne – pracujące lub trenujące – ponieważ intensywny wysiłek w wysokiej temperaturze znacznie zwiększa ryzyko przegrzania.
Objawy udaru cieplnego u psów i kotów
Rozpoznanie pierwszych oznak przegrzania jest niezwykle ważne, ponieważ pozwala na szybką reakcję i uniknięcie najgorszego scenariusza. Objawy można podzielić na wczesne, które są sygnałem ostrzegawczym, oraz poważne, świadczące o zaawansowanym stadium udaru.
Jakie symptomy powinny zwrócić naszą uwagę?
Gdy zauważysz u swojego psa lub kota którykolwiek z poniższych symptomów, natychmiast przenieś go w chłodne, zacienione miejsce i rozpocznij schładzanie.
- Intensywne, głośne ziajanie. Oddech jest znacznie szybszy i głębszy niż normalnie.
- Nadmierne ślinienie się. Z pyska wypływa gęsta, lepka ślina.
- Zaczerwienienie dziąseł i języka. Błony śluzowe przybierają jaskrawoczerwoną barwę z powodu rozszerzenia naczyń krwionośnych.
- Podwyższona temperatura ciała. Wyczuwalne ciepło skóry, szczególnie w okolicach uszu i brzucha.
- Niepokój i pobudzenie. Zwierzę może być nerwowe, szukać chłodnego miejsca, kręcić się.
- Przyspieszone tętno. Serce bije znacznie szybciej niż w stanie spoczynku.
Które objawy wymagają natychmiastowej interwencji?
- Blade lub sine dziąsła. Zmiana koloru błon śluzowych na blady lub niebieskawy świadczy o niedotlenieniu.
- Trudności z oddychaniem. Oddech staje się płytki, nieregularny lub charczący.
- Wymioty i biegunka. Mogą zawierać krew, która jest oznaką uszkodzenia przewodu pokarmowego.
- Dezorientacja i problemy z koordynacją. Zwierzę chwieje się na nogach, potyka, ma problemy z utrzymaniem równowagi (ataksja).
- Drgawki i utrata przytomności. To objawy poważnego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego.
- Zapaść. Zwierzę leży i nie jest w stanie się podnieść.
Wystąpienie poniższych objawów oznacza, że życie zwierzęcia jest poważnie zagrożone. W takiej sytuacji należy niezwłocznie kontynuować udzielanie pierwszej pomocy i jak najszybciej skonsultować się z lekarzem weterynarii.
Jak zapobiegać niebezpiecznemu przegrzaniu u psa?
Lepiej zapobiegać niż leczyć, a w przypadku udaru cieplnego ta zasada ma szczególne znaczenie. Stosowanie się do kilku prostych reguł może uratować życie Twojego pupila.
Nigdy nie zostawiaj psa w samochodzie!
To jedna z najważniejszych zasad bezpieczeństwa, która nie odnosi się jedynie do zwierząt, ale również do dzieci. Wnętrze samochodu potrafi nagrzać się w bardzo krótkim czasie, nawet jeśli pojazd stoi w cieniu i ma uchylone szyby. Według American Veterinary Medical Association (AVMA), w słoneczny dzień temperatura wewnątrz auta może wzrosnąć o około 11°C w zaledwie 10 minut, a o prawie 17°C w 20 minut.. Jeśli więc musisz wyjść i nie możesz zabrać psa ze sobą, pozostaw go w domu – to znacznie bezpieczniejsze rozwiązanie.
Unikaj spacerów w upale
W czasie upałów najlepiej wychodzić z psem na spacer wczesnym rankiem albo późnym wieczorem, gdy temperatura na zewnątrz jest niższa i mniej obciążająca dla organizmu. W ciągu dnia, szczególnie między 11:00 a 18:00, lepiej unikać aktywności na dworze. Pamiętaj, że nagrzany asfalt, piasek czy beton mogą poważnie uszkodzić delikatne łapy psa. Zanim opuścisz dom, sprawdź temperaturę podłoża – przyłóż wierzch dłoni do nawierzchni na kilka sekund. Jeśli czujesz, że jest zbyt gorąco, nie pozwalaj psu po niej chodzić.
W gorące dni unikaj intensywnego wysiłku fizycznego. Bieganie przy rowerze, aportowanie czy forsowne treningi mogą prowadzić do przegrzania, nawet jeśli zwierzę z początku nie wykazuje oznak zmęczenia.
Nie strzyż psa z dwuwarstwową sierścią
Wielu opiekunów w dobrej wierze decyduje się ogolić swoje psy „na lato”, myśląc, że przyniesie im to ulgę. W przypadku ras z gęstą, dwuwarstwową sierścią – na przykład husky, owczarka niemieckiego czy berneńczyka – jest to duży błąd. Podszerstek działa jak naturalna warstwa izolacyjna – zimą chroni przed mrozem, a latem przed przegrzaniem, tworząc barierę dla gorącego powietrza. Golenie psa do skóry pozbawia go tej naturalnej ochrony i sprawia, że skóra jest bezpośrednio narażona na promieniowanie słoneczne. W takiej sytuacji łatwiej dochodzi do poparzeń oraz udaru cieplnego.
Zamiast golić sierść, lepiej regularnie ją wyczesywać – usuwając martwy podszerstek, poprawiasz przepływ powietrza i ułatwiasz psu radzenie sobie z wysoką temperaturą.
Uważaj na kagańce
Kaganiec może okazać się przydatny, szczególnie w przestrzeni publicznej. Przy jego wyborze należy jednak zwrócić uwagę na model – zwłaszcza w czasie upałów. Materiałowe kagańce weterynaryjne ściśle otaczają pysk i uniemożliwiają psu ziajanie oraz otwarcie pyska. W gorące dni stwarzają zagrożenie dla zdrowia, ponieważ utrudniają naturalne chłodzenie organizmu. W sytuacjach wymagających założenia kagańca lepiej zdecydować się na wersję koszykową. Taki model pozwala psu swobodnie oddychać, otworzyć pysk, napić się wody i skutecznie regulować temperaturę ciała. Dzięki temu ogranicza się ryzyko przegrzania.
Jak pomóc psu w upale? Skuteczne metody na ochłodzenie organizmu
Wysokie temperatury stanowią dla psów poważne wyzwanie. Istnieje jednak wiele prostych i skutecznych sposobów na ochłodę, które można zastosować zarówno w domu, jak i na zewnątrz.
- Maty chłodzące. Specjalne maty dostępne w sklepach zoologicznych, wypełnione żelem aktywującym się pod wpływem nacisku ciała psa, zapewniają przyjemny chłód bez potrzeby wcześniejszego mrożenia.
- Mokre ręczniki. Rozłożone na podłodze wilgotne ręczniki pozwalają psu na ochłodę przez kontakt z chłodną powierzchnią. Nie należy jednak przykrywać nimi zwierzęcia, ponieważ może to utrudniać oddawanie ciepła.
- Basen dla psa. Niewielki basen ogrodowy z chłodną wodą to świetna forma ochłody dla psów, które lubią wodne aktywności.
- Zabawki o działaniu chłodzącym. Na rynku dostępne są specjalne zabawki dla psa, które można wypełnić wodą i zamrozić. Taki gryzak nie tylko przynosi ulgę w upale, ale również zapewnia zajęcie i rozładowanie energii.
- Mrożone smakołyki. Domowe przysmaki przygotowane z naturalnego jogurtu i bezpiecznych dla psa owoców lub zamrożony bulion to smakowita i skuteczna forma ochłody w gorące dni.
Aktywności w wodzie
W upalne dni pływanie może być świetnym sposobem na ochłodzenie organizmu psa, a przy okazji doskonałą formą aktywności fizycznej. Jeśli masz dostęp do czystego, bezpiecznego zbiornika wodnego – na przykład jeziora czy rzeki – warto wykorzystać taką okazję. Nie wszystkie psy jednak od razu czują się pewnie w wodzie, dlatego zanim zachęcisz pupila do kąpieli, zadbaj o stopniowe oswojenie go z nowym środowiskiem. Wiele zwierząt potrzebuje czasu, pozytywnych skojarzeń i spokojnego tempa, aby zbudować zaufanie do wody. Najlepiej rozpocząć pierwsze próby jeszcze przed sezonem letnim, w kontrolowanych i komfortowych warunkach.
Gdy pies przekona się do wodnych przygód, zadbaj o jego bezpieczeństwo – szczególnie podczas kąpieli w otwartych akwenach lub podczas rejsów łodzią. W takich sytuacjach świetnie sprawdza się kapok dla psa, który zapewnia dodatkowe wsparcie i zwiększa jego widoczność na wodzie. Zawsze wybieraj miejsca wolne od sinic, które są niebezpieczne dla zwierząt, i pamiętaj o opłukaniu sierści po kąpieli w słonej wodzie – sól może podrażniać skórę. Nawet jeśli pies świetnie pływa, nie zostawiaj go bez opieki – czujność opiekuna to podstawa bezpiecznej zabawy.
Nie wiesz jak pomóc psu oswoić się z wodą? Zajrzyj do artykułu: Wodne zabawy z psem – jak nauczyć psa pływać?
Pierwsza pomoc przy udarze cieplnym u psa
Jeśli podejrzewasz u psa udar cieplny, nie zwlekaj z działaniem – liczy się szybka, ale spokojna i rozsądna reakcja. W pierwszej kolejności przenieś zwierzę w zacienione lub chłodne miejsce, najlepiej do wnętrza budynku z dobrą wentylacją. Rozpocznij stopniowe schładzanie ciała, polewając psa letnią (nigdy lodowatą) wodą – szczególnie okolice brzucha, łap i pachwin, gdzie naczynia krwionośne znajdują się tuż pod skórą. Dodatkowo możesz zastosować chłodne, wilgotne ręczniki na karku i głowie oraz zapewnić przepływ powietrza, np. przy pomocy wiatraka. Jeśli pies jest przytomny i chce pić, podaj mu niewielką ilość chłodnej wody, ale nie zmuszaj do picia.
Nawet jeśli stan psa się poprawia, każdy przypadek udaru cieplnego wymaga pilnej konsultacji weterynaryjnej. Lekarz oceni stan narządów wewnętrznych i wdroży odpowiednie leczenie, np. płynoterapię dożylną, aby zapobiec powikłaniom.
Bezpieczne lato = odpowiedzialny opiekun
Wysokie temperatury stanowią coraz większe zagrożenie dla zdrowia psów – zwłaszcza w realiach postępujących zmian klimatycznych, które przynoszą dłuższe i bardziej intensywne fale upałów. Udar cieplny nie pojawia się nagle – często poprzedzają go sygnały ostrzegawcze, które uważny opiekun powinien być w stanie dostrzec i odpowiednio na nie zareagować.
Psy nie są w stanie zakomunikować wprost, że coś im dolega – dlatego to na nas spoczywa odpowiedzialność za ich bezpieczeństwo i dobrostan. Świadome decyzje podejmowane w czasie upałów, zarówno w odniesieniu do własnego zwierzęcia, jak i tych napotkanych na ulicy, mają realne znaczenie. To codzienna uważność, troska i szybka reakcja budują poczucie bezpieczeństwa i sprawiają, że pies nie zostaje sam w trudnych warunkach.
Źródła:
- Sklep sportowy Decathlon
- Climate change as a threat to health and well-being in Europe: focus on heat and infectious diseases | European Environment Agency's home page
- Pet safety in vehicles | American Veterinary Medical Association
- Summer heat safety tips for dogs | Cornell University College of Veterinary Medicine
- Heatstroke in Dogs: Signs, Symptoms, Treatments – American Kennel Club
Artykuł przygotowany we współpracy z partnerem serwisu.
Autor: Joanna Ważny
